<\/strong><\/p>\n\n\n\n28-Altyap\u0131 tesisleri<\/u><\/strong>;\u201d<\/strong>d) \u0130l yollar\u0131 ve \u00e7evre yollar\u0131 (Mahalle ve K\u00f6y yollar\u0131 hari\u00e7)\u201d d\u00fczenlemesi \u201cd) Eri\u015fme kontrol\u00fc uygulanan karayollar\u0131 haricindeki t\u00fcm yollar ile bu yollara uzunlu\u011fu 20 km ve \u00fczeri \u015ferit eklenmesi ve\/veya g\u00fczerg\u00e2h\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi (belediye ve k\u00f6y yollar\u0131 hari\u00e7)<\/em><\/strong>,\u201d \u015feklinde de\u011fi\u015ftirildi. \u201cf) Demiryollar\u0131nda uzunlu\u011fu 20-70 km aras\u0131nda g\u00fczerg\u00e2h de\u011fi\u015ftirilmesi ve\/veya hat say\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7o\u011falt\u0131lmas\u0131<\/em><\/strong>\u201d ve <\/em>\u201cg) Ba\u011flant\u0131 ve iltisak ama\u00e7l\u0131 uzunlu\u011fu 20 km ve \u00fczeri demiryolu hatlar\u0131\u201d \u015feklinde yeni <\/strong>d\u00fczenlemeler yap\u0131ld\u0131. Bu de\u011fi\u015fikliklerle 20 km.ye kadar yollar, demiryollar\u0131 \u00c7ED kapsam d\u0131\u015f\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f.<\/strong><\/p>\n\n\n\n41. <\/strong>G\u00fcne\u015f Enerji Santralleri; \u201c<\/strong>proje alan\u0131 2 hektar ve \u00fczerindeki\u201d EK-2 listeye tabiyken, de\u011fi\u015fiklikle \u201cProje alan\u0131 7,5 hektar ve \u00fczerinde olan arazi g\u00fcne\u015f enerji santralleri ile proje alan\u0131 2 hektara kadar olan y\u00fczer g\u00fcne\u015f enerji santralleri<\/em><\/strong>,\u201d<\/em>d\u00fczenlemesi getirildi. B\u00f6ylelikle proje alan\u0131 7,5 hektara kadar olan arazi g\u00fcne\u015f enerji santralleri \u00c7ED kapsam d\u0131\u015f\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f.<\/em><\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\nBu de\u011fi\u015fikliklerle, \u00e7evre hukukunun temel kurallar\u0131 ve ilkeleri yok say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u00c7evresel Etki De\u011ferlendirmesi (\u00c7ED), \u00c7evre Hukukunun \u00e7ok \u00f6nemli bir konusunu, mekanizmas\u0131n\u0131 olu\u015fturur. \u00c7ED, \u00c7evre Hukukunun ilkelerinden olan \u00f6nleme ilkesinin en somut uygulamas\u0131d\u0131r. \u00d6nleme ilkesi, k\u0131saca meydana gelmeden \u00f6nce zarar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemektir, \u00e7evre \u00fczerinde olumsuz sonu\u00e7lar do\u011furabilecek faaliyetlerin en erken a\u015famada engellenmesidir. \u00d6nleme ilkesi, \u00c7evre Hukukunun en \u00f6neli ilkesi olan ihtiyat ilkesinin \u00e7ekirde\u011fini olu\u015fturmaktad\u0131r. \u00d6nleme ilkesine bir \u00e7ok ulusal ve uluslararas\u0131 hukuk metinlerinde yer verilmi\u015ftir. \u00c7evre Hukukunun onarma, d\u00fczeltme, temizleme gibi gidericili\u011fi ara\u00e7lar\u0131n\u0131n hepsi \u00f6nleme ilkesinin uygulamalar\u0131d\u0131r. \u00c7ED, planlama, yasaklama, en iyi teknolojiyi kullanma, izin sistemi en \u00f6nemli \u00f6nleme ilkesi uygulamalar\u0131d\u0131r. \u00d6nleme ilkesine, \u00c7evre Kanunu\u2019nun \u201c\u0130lkeler\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 3. maddesinin (a) ve (b) bentlerinde \u201ckirlili\u011fin \u00f6nlenmesi\u201d<\/strong> ve \u201c\u00e7evrenin bozulmas\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi\u201d<\/strong> \u015feklinde yer verilmi\u015ftir. Bu g\u00f6rev, ba\u015fta idare olmak \u00fczere, meslek odalar\u0131na, birliklere, sivil toplum kurulu\u015flar\u0131na ve \u201cherkes\u201de y\u00fcklenmi\u015ftir. Kanun\u2019un \u201cKirletme yasa\u011f\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 8. maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131nda bu ilke; \u201ckirlenme ihtimalinin bulundu\u011fu durumlarda ilgililerin, kirlenmeyi \u00f6nlemekle y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011fu\u201d<\/strong> \u015feklinde d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n\u00c7evre Hukukunda, \u00e7evre hakk\u0131n\u0131n, bilgiye eri\u015fim, karar alma s\u00fcre\u00e7lerine kat\u0131l\u0131m ve adalete eri\u015fim \u015feklinde 3 temel unsuru oldu\u011fu kabul edilmi\u015ftir. \u00c7ED s\u00fcre\u00e7leri, bilgiye, eri\u015fim, karar s\u00fcre\u00e7lerine kat\u0131l\u0131m ve adalete eri\u015fim haklar\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131n eksiksiz sa\u011flanmas\u0131 halinde \u00f6nleme i\u015flevini g\u00f6rebilecektir.<\/p>\n\n\n\n
\u00c7evre Kanunu\u2019nun Tan\u0131mlar ba\u015fl\u0131kl\u0131 2.maddesine g\u00f6re<\/strong>; \u00c7evresel etki de\u011ferlendirmesi: <\/strong>\u201cGer\u00e7ekle\u015ftirilmesi pl\u00e2nlanan projelerin \u00e7evreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz y\u00f6ndeki etkilerin \u00f6nlenmesi ya da \u00e7evreye zarar vermeyecek \u00f6l\u00e7\u00fcde en aza indirilmesi i\u00e7in al\u0131nacak \u00f6nlemlerin, se\u00e7ilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek de\u011ferlendirilmesinde ve projelerin uygulanmas\u0131n\u0131n izlenmesi ve kontrol\u00fcnde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclecek \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131\u201d ifade eder. Ayn\u0131 tan\u0131m \u00c7evresel Etki De\u011ferlendirmesi Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019nin madde 4\/1-e\u2019de de yer almaktad\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\nAnayasa\u2019n\u0131n 17\/1. maddesine g\u00f6re; \u201c.. Herkes ya\u015fama, maddi ve manevi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruma ve geli\u015ftirme hakk\u0131na sahiptir..\u201d Anayasa\u2019n\u0131n 56\/2 maddesine g\u00f6re de \u201c…\u00e7evreyi geli\u015ftirmek, \u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumak ve \u00e7evre kirlenmesini \u00f6nlemek Devletin ve vatanda\u015flar\u0131n \u00f6devidir…\u201d Anayasan\u0131n 56. Maddesi ile sadece bizlerin de\u011fil, gelecek nesillerin de ya\u015fama hakk\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede, insan ve canl\u0131 ya\u015fam\u0131n\u0131n devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 ad\u0131na, sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u00e7evrede ya\u015fama hakk\u0131n\u0131n bir insan hakk\u0131 olarak ve kamusal bir anlay\u0131\u015fla ele al\u0131nmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Anayasa 90.maddesine 5170 \/ 7 no lu kanunla eklenen maddeye g\u00f6re; \u2018\u2019Usul\u00fcne g\u00f6re y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konulmu\u015f temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklere ili\u015fkin milletleraras\u0131 antla\u015fmalarla kanunlar\u0131n ayn\u0131 konuda farkl\u0131 h\u00fck\u00fcmler i\u00e7ermesi nedeniyle \u00e7\u0131kabilecek uyu\u015fmazl\u0131klarda milletleraras\u0131 antla\u015fma h\u00fck\u00fcmleri dikkate al\u0131n\u0131r.\u2019\u2019 Bilindi\u011fi gibi, Anayasan\u0131n 56 maddesi\u2018\u2019temel haklar ve \u00f6devler\u2019\u2019 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde d\u00fczenlenmi\u015f ve \u2018\u2019\u00e7evre hakk\u0131\u2019\u2019 yeni ku\u015fak haklar\u0131ndan olup, temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklere ili\u015fkin s\u00f6zle\u015fmeler kapsam\u0131nda m\u00fctalaa edilmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Anayasan\u0131n 90. maddesi uyar\u0131nca \u00c7ED uygulamas\u0131nda dikkate al\u0131nmas\u0131 zorunlu olan \u00e7evre koruma s\u00f6zle\u015fmelerine \u00f6rnekler;<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- 1972 Stockholm Birle\u015fmi\u015f Milletler \u0130nsan \u00c7evresi Konferans\u0131 Deklarasyonu\u2019nun\u00a0 1. maddesine g\u00f6re;\u00a0 <\/strong>\u201c\u2026\u0130nsan\u0131n, h\u00fcrriyet, e\u015fitlik ve yeterli ya\u015fam ko\u015fullar\u0131n\u0131 sa\u011flayan onurlu ve refah i\u00e7inde bir \u00e7evrede ya\u015famak temel hakk\u0131d\u0131r. \u0130nsan\u0131n bug\u00fcnk\u00fc ve gelecek nesiller i\u00e7in \u00e7evreyi korumak ve geli\u015ftirmek i\u00e7in ciddi bir sorumlulu\u011fu vard\u0131r\u2026\u201d, 2. maddesine g\u00f6re de; \u201c\u2026bug\u00fcnk\u00fc ve gelecek nesiller i\u00e7in ihtiyaca g\u00f6re \u00f6zenli planlama veya y\u00f6netim ile d\u00fcnyan\u0131n do\u011fal kaynaklar\u0131, hava, su, toprak, flora ve fauna dahil, \u00f6zellikle de do\u011fal ekosistemleri temsil eden \u00f6rnekler korunmal\u0131d\u0131r\u2026\u201d<\/li>\n\n\n\n
- 1992 – Birle\u015fmi\u015f Milletler \u00c7evre ve Kalk\u0131nma \u00dczerine Rio Zirvesi Sonu\u00e7\u00a0 Deklarasyonu; <\/strong>* \u0130nsanlar, do\u011fa ile uyum i\u00e7inde sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve verimli bir hayata lay\u0131kt\u0131r.* \u00c7evre konular\u0131 en iyi \u015fekilde, ancak ilgili b\u00fct\u00fcn vatanda\u015flar\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131 ile y\u00f6netilir.Devletler, geni\u015f \u00e7apta \u00e7evre bilgilendirmesi yaparak kamuoyu ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131n\u0131 vekat\u0131l\u0131m\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirecek ve te\u015fvik edecektir.<\/li>\n\n\n\n
- 1992 – BM-Rio-G\u00fcndem 21 S\u00f6zle\u015fmesi\u00a0 (R.G; 25\/7\/1995-22534 m\u00fck. sh.157) <\/strong>* H\u00fck\u00fcmetler, i\u015f \u00e7evreleri ve kalk\u0131nma kurulu\u015flar\u0131, kalk\u0131nma projelerinin biyolojik \u00e7e\u015fitlilik \u00fczerine etkisinin nas\u0131l de\u011ferlendirilece\u011fini ve bu \u00e7e\u015fitlili\u011fi kaybetmenin maliyetinin nas\u0131l hesaplanaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmelidirler. \u00d6nemli etkileri olabilecek projelerde, halk\u0131n geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde kat\u0131lmas\u0131yla \u00e7evresel etki de\u011ferlendirmesi yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.* Ki\u015filer, gruplar ve kurulu\u015flar, \u00f6zellikle kendi toplumlar\u0131n\u0131 etkileyebilecek \u00e7evre ve kalk\u0131nma kararlar\u0131n\u0131 bilmeli ve bunlara kat\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u0130nsanlara kararlar hakk\u0131nda bilgi vermek i\u00e7in, ulusal h\u00fck\u00fcmetler, ki\u015filerin \u00e7evre ve kalk\u0131nma konular\u0131yla ilgili b\u00fct\u00fcn bilgilere ula\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flamal\u0131d\u0131r. Bu bilgi, \u00e7evre \u00fczerine \u00f6nemli etkisi olan veya\u00a0 olabilecek olan \u00fcretim veya faaliyetleri ve \u00e7evre koruma \u00f6nlemlerini i\u00e7ermelidir.<\/li>\n\n\n\n
- 1992-BM-Rio-Biyolojik \u00c7e\u015fitlilik S\u00f6zle\u015fmesi-(4177 no lu kanunla onay;27\/12\/96-22860) <\/strong>* Madde 14.\/1 (a); S\u00f6zle\u015fen devletler; biyolojik \u00e7e\u015fitlilik i\u00e7in \u00f6nemli olumsuz etkiler do\u011furabilecek mevcut proje \u00f6nerilerinin, bu olumsuz etkileri engellemeye veya en aza indirmeye y\u00f6nelik bir \u00e7evresel etki de\u011ferlendirmesine tabi tutulmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren uygun i\u015fleyi\u015fleri y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koyacak ve elverdi\u011fince halk\u0131n da bu i\u015fleyi\u015flere kat\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r.<\/li>\n\n\n\n
- 1979-Avrupa Konseyi-Avrupa’n\u0131n Yaban Hayat\u0131 ve Ya\u015fama Ortamlar\u0131n\u0131 Koruma BERN\u00a0 S\u00f6zle\u015fmesi ( 20\/2\/1984-18318)\u00a0 <\/strong>Madde 3;\u00a0 Her akid taraf, yabani flora ve fauna ile do\u011fal ya\u015fama ortamlar\u0131n\u0131n, bilhassa nesli tehlikeye d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f ve d\u00fc\u015febilecek t\u00fcrlerin, \u00f6zellikle endemik olanlar\u0131n\u0131n ve tehlikeye d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f ya\u015fama ortamlar\u0131n\u0131n, bu s\u00f6zle\u015fme h\u00fck\u00fcmlerine uygun olarak muhafazas\u0131 amac\u0131yla ulusal politikalar\u0131n\u0131 geli\u015ftireceklerdir. Her akit taraf, planlama ve kalk\u0131nma politikalar\u0131n\u0131 saptarken ve kirlenme ile ilgili m\u00fccadele \u00f6nlemlerini al\u0131rken, yabani flora ve faunan\u0131n\u00a0 muhafazas\u0131na \u00f6zen g\u00f6stermeyi taahh\u00fct eder.\u00a0\u00a0\u00a0<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Anayasa Mahkemesi kararlar\u0131nda \u00e7evresel etki de\u011ferlendirmesinin \u00f6nemi anlat\u0131lmaktad\u0131r; <\/strong><\/p>\n\n\n\nAnayasa Mahkemesi E: 2006\/99 K: 2009\/9 15.01.20009 tarihli norm denetimi karar\u0131<\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n\u201c\u2026Anayasa’n\u0131n 56. maddesinin birinci ve ikinci f\u0131kras\u0131nda \u201cHerkes, sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve dengeli bir \u00e7evrede ya\u015fama hakk\u0131na sahiptir. \u00c7evreyi geli\u015ftirmek, \u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumak ve \u00e7evre kirlenmesini \u00f6nlemek Devletin ve vatanda\u015flar\u0131n \u00f6devidir.\u201d h\u00fckm\u00fc yer almaktad\u0131r.<\/em><\/p>\n\n\n\nAnayasa’n\u0131n 56. maddesinin gerek\u00e7esinde, vatanda\u015f\u0131n korunmu\u015f \u00e7evre \u015fartlar\u0131nda, beden ve ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesini sa\u011flaman\u0131n Devletin \u00f6devi oldu\u011fu, Devletin hem kirlenmenin \u00f6nlemesi hem de tabi\u00ee \u00e7evrenin korunmas\u0131 ve geli\u015ftirilmesi i\u00e7in gereken tedbirleri almas\u0131 gerekti\u011fi belirtilmi\u015ftir<\/em><\/p>\n\n\n\n(\u2026)<\/em><\/p>\n\n\n\nG\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7evrenin kirlendikten veya bozulduktan sonra eski hale getirilmesinin \u00e7ok k\u00fclfetli olmas\u0131, hatta kimi durumlarda olanaks\u0131z bulunmas\u0131 nedeniyle, kirlenen \u00e7evreyi temizleme veya bozulan \u00e7evreyi onarma yerine, olumsuz etkileri ba\u015ftan \u00f6nlemenin y\u00f6ntemleri aranmaktad\u0131r. \u00c7ED, kalk\u0131nma ve ekonomik geli\u015fme i\u00e7in yap\u0131lacak yat\u0131r\u0131m ve faaliyetlerin, do\u011fay\u0131 tahrip etmeden ve \u00e7evreyi kirletmeden ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinde kullan\u0131lan y\u00f6ntemlerden birisidir. \u00c7ED ile korunmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan temel unsur, \u00e7evre ve bu \u00e7evre i\u00e7erisindeki varl\u0131klard\u0131r\u2026\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\nAnayasa Mahkemesi Ba\u015fvuru Numaras\u0131 : 2017\/33865 K.Tarihi : 1\/11\/2023 (RG: 20.05 2024)- Cerattepe Karar\u0131<\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n\u201c\u202655. \u00c7evresel meseleler ba\u011flam\u0131nda devletin usule ili\u015fkin y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri daha \u00f6nce Anayasa Mahkemesinin \u00e7e\u015fitli kararlar\u0131nda ortaya konulmu\u015ftur. Buna g\u00f6re muhtemel olumsuz \u00e7evresel etkilerin \u00f6nlenmesi veya en aza indirilmesi amac\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilebilmesi i\u00e7in s\u00fcrece d\u00e2hil olan s\u00f6z konusu taraflar\u0131n menfaatlerinin titizlikle de\u011ferlendirilmesi, bu de\u011ferlendirmenin sa\u011fl\u0131kl\u0131 \u015fekilde yap\u0131labilmesi i\u00e7in de ilgili taraflar\u0131n s\u00fcrece etkin kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 gerekti\u011fi tart\u0131\u015fmas\u0131zd\u0131r (Mehmet Kurt, \u00a7\u00a7 61-66; H\u00fcseyin Tun\u00e7 Karl\u0131k ve Zahide \u015eadan Karluk, \u00a7\u00a7 64, 65; Ahmet \u0130smail Onat, \u00a7\u00a7 79-81; Fevzi Kayacan (2), \u00a7\u00a7 56-61; Ahmet Bilgin ve di\u011ferleri, \u00a7 56).<\/em><\/p>\n\n\n\n(\u2026)<\/em><\/p>\n\n\n\n57. Bu ba\u011flamda s\u00f6z konusu \u00e7evresel etki kapsam\u0131nda kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelen menfaatler aras\u0131nda adil bir dengenin tesis edilip edilmedi\u011finin tespit edilmesi gerekir. Bu alanda kamusal makamlar\u0131n sahip oldu\u011fu geni\u015f takdir yetkisi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda \u00e7evresel meseleler ba\u011flam\u0131nda Anayasa Mahkemesinin g\u00f6revi, s\u00f6z konusu \u00e7evresel rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131n nas\u0131l sonland\u0131r\u0131laca\u011f\u0131 veya etkilerinin nas\u0131l azalt\u0131laca\u011f\u0131n\u0131n bizzat belirlenmesi de\u011fildir. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi, yarg\u0131sal makamlar ba\u015fta olmak \u00fczere kamusal makamlar\u0131n konuya gereken \u00f6zenle yakla\u015f\u0131p yakla\u015fmad\u0131klar\u0131n\u0131 ve ilgili t\u00fcm menfaatleri g\u00f6zetip g\u00f6zetmediklerini de\u011ferlendirmek durumundad\u0131r (Mehmet Kurt, \u00a7 78; H\u00fcseyin Tun\u00e7 Karl\u0131k ve Zahide \u015eadan Karluk, \u00a7\u00a7 70, 71; Ahmet \u0130smail Onat, \u00a7 87; Fevzi Kayacan (2), \u00a7\u00a7 66, 67; Ahmet Bilgin ve di\u011ferleri, \u00a7 61).<\/em><\/p>\n\n\n\n58. Karma\u015f\u0131k \u00e7evresel sorunlar\u0131n ele al\u0131n\u0131p \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi a\u015famas\u0131nda karar s\u00fcreci, \u00e7evreye ve ki\u015fi haklar\u0131na zarar verebilecek faaliyetlerin etkilerini \u00f6nceden de\u011ferlendirecek ve \u00f6nleyecek \u015fekilde tesis edilmelidir. B\u00f6ylece bireysel ve kamusal menfaatler aras\u0131nda adil bir denge tesis edilerek kar\u015f\u0131t g\u00f6r\u00fc\u015flerin dile getirilmesine olanak tan\u0131yacak gerekli et\u00fct ve de\u011ferlendirmelerin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi sa\u011flanacakt\u0131r. Bu ba\u011flamda s\u00f6z konusu s\u00fcrece ili\u015fkin bilgilere eri\u015fim ve karar alma s\u00fcrecine aktif kat\u0131l\u0131m\u0131n yan\u0131 s\u0131ra karardan etkilenebilecek olan bireylerin karar alma s\u00fcrecinde g\u00f6r\u00fc\u015f ve menfaatlerinin yeterince dikkate al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getirebilmek i\u00e7in konuyla ilgili her t\u00fcrl\u00fc tasarrufa kar\u015f\u0131 yarg\u0131sal ba\u015fvuru hakk\u0131na sahip olmalar\u0131 ve iddialar\u0131n\u0131n yarg\u0131sal makamlarca \u00f6zenli bir \u015fekilde de\u011ferlendirilmesi son derece \u00f6nemlidir (H\u00fcseyin Tun\u00e7 Karl\u0131k ve Zahide \u015eadan Karluk, \u00a7 75; Ahmet \u0130smail Onat, \u00a7 94; Fevzi Kayacan (2), \u00a7 71; Ahmet Bilgin ve di\u011ferleri, \u00a7 62). Bu anlamda an\u0131lan anayasal g\u00fcvenceleri g\u00f6zeten bir yarg\u0131lama s\u00fcreci y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi ve neticede ula\u015f\u0131lan sonucun konuyla ilgili ve yeterli gerek\u00e7elerle a\u00e7\u0131klanmas\u0131 gerekir\u2026\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n\u00c7evresel Etki De\u011ferlendirmesinin \u00f6nemi A\u0130HM kararlar\u0131nda da vurgulanmaktad\u0131r.<\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n“…Bir Devlet i\u00e7in \u00e7etrefil nitelikteki \u00e7evresel ve ekonomik sorunlar\u0131n ele al\u0131n\u0131p, \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi a\u015famas\u0131nda, karar s\u00fcreci, her \u015feyden \u00f6nce, \u00e7evreye ve kisi haklar\u0131na zarar verebilen faaliyetlerin etkilerini \u00f6nceden \u00f6nleyecek ve de\u011ferlendirecek \u015fekilde tesis edilmelidir. B\u00f6ylece \u00e7e\u015fitli menfaat \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 aras\u0131nda adil bir denge tesis edilerek; kar\u015f\u0131t g\u00f6r\u00fc\u015flerin dile getirilmesine olanak sa\u011flayacak gerekli et\u00fct ve anketlerin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi sa\u011flanacakt\u0131r. Bu inceleme sonu\u00e7lar\u0131na ve kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131klar\u0131 tehlikeyi de\u011ferlendirmeye olanak sa\u011flayan bilgilere halk\u0131n eri\u015febilmesinin \u00f6nemi \u015f\u00fcphe g\u00f6t\u00fcrmez. Nihayet, karardan etkilenecek olan t\u00fcm bireyler, karar s\u00fcreci i\u00e7inde g\u00f6r\u00fc\u015f ve menfaatlerinin yeterince dikkate al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getirebilmek i\u00e7in, konuyla ilgili her t\u00fcrl\u00fc tasarrufa kars\u0131 yarg\u0131sal ba\u015fvuru hakk\u0131na sahip k\u0131l\u0131nmal\u0131d\u0131r…” (A\u0130HM- \u00dc\u00c7\u00dcNC\u00dc B\u00d6L\u00dcM TA\u015eKIN VE<\/em> D\u0130\u011eERLER\u0130\/T\u00dcRK\u0130YE 46117\/99 – 10 Kas\u0131m 2004)<\/p>\n\n\n\nAvrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesinin 2. maddesi ya\u015fam hakk\u0131n\u0131 mutlak ve vazge\u00e7ilemez temel insan haklar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda saymaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc ya\u015fam hakk\u0131, di\u011fer temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklere sahip olman\u0131n \u00f6n ko\u015fulu olup, di\u011fer haklar\u0131n s\u00f6z konusu olabilmesi, sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u00e7evrede ya\u015fama hakk\u0131n\u0131n gere\u011fi gibi sa\u011flanmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u00c7evre hakk\u0131 ile ya\u015fam hakk\u0131 bu nedenle anlaml\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u00c7evre hakk\u0131n\u0131n ise bilgiye eri\u015fim, karar alma s\u00fcre\u00e7lerine kat\u0131l\u0131m ve adalete eri\u015fim \u015feklinde 3 temel unsuru oldu\u011fu genel kabul g\u00f6rmektedir. Bunun d\u00fczenlendi\u011fi en \u00f6nemli hukuk metni olan \u00c7evresel Konularda Bilgiye Eri\u015fim, \u00c7evresel Karar Verme S\u00fcrecine Halk\u0131n Kat\u0131l\u0131m\u0131 ve Yarg\u0131ya Ba\u015fvuru S\u00f6zle\u015fmesi (Aarhus S\u00f6zle\u015fmesi) ile \u00e7evre hukukunun geli\u015fiminde yeni bir d\u00f6nem ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye, bu s\u00f6zle\u015fmeye taraf olmamakla birlikte A\u0130HM T\u00fcrkiye\u2019nin taraf oldu\u011fu kararlar\u0131nda ve Anayasa Mahkemesi’nin baz\u0131 kararlar\u0131nda Aarhus S\u00f6zle\u015fmesi h\u00fck\u00fcmlerine dayan\u0131lmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin; (Anayasa Mahkemesi Bireysel Ba\u015fvuru Numaras\u0131; 2013\/2552, Karar Tarihi; 25.12.2016) Di\u011fer yandan Avrupa Konseyi Parlamentosu 27 Haziran 2003 tarihinde, \u00e7evre ve insan haklar\u0131 konusundaki 1614 (2003) say\u0131l\u0131 Tavsiyeyi karar\u0131nda; “…\u0130nsan Haklar\u0131 Avrupa Anla\u015fmas\u0131n\u0131n 2,3 ve 8. maddeleri ile anla\u015fmay\u0131 Kabul Protokol\u00fcn\u00fcn 1. maddesi ile garanti edildi\u011fi \u015fekli ile aile ve \u00f6zel hayata, sa\u011fl\u0131\u011fa, hayata, \u015fahs\u0131n fiziksel b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne ve iyili\u011fine uygun bir korumay\u0131 sa\u011flamak, ayn\u0131 zamanda \u00e7evreyi koruma gereksinimi de \u00f6zellikle hesaba katmak gerekmektedir. \u0130nsanlara, sa\u011fl\u0131kl\u0131, ya\u015fanabilir ve haklara sahip bir \u00e7evrede ya\u015fama hakk\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131, Devletlerin \u00e7evreyi milli yasalar ile, tercihen Anayasa d\u00fczeyinde koruma zorunlulu\u011funu da kapsar. Aarhus Anla\u015fmas\u0131 taraf\u0131ndan tan\u0131nan, \u00e7evresel bilgilere, karar prosed\u00fcrlerine ve \u00e7evre konulu mahkemelere halk\u0131n kat\u0131l\u0131m hakk\u0131n\u0131n ve bireysel hukuk haklar\u0131n\u0131n garanti edilmesi….” ni kararla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Avrupa Konseyi \u00fcyesi olmakla, 1614 say\u0131l\u0131 tavsiye karar\u0131 gere\u011fince, sa\u011fl\u0131kl\u0131 \u00e7evrede ya\u015fama hakk\u0131 ile ilgili de\u011ferlendirme yap\u0131l\u0131rken Aarhus S\u00f6zle\u015fmesi h\u00fck\u00fcmlerinin g\u00f6zetilmesi gerekmektedir. <\/p>\n\n\n\n
Anayasan\u0131n 90. maddesinin son f\u0131kras\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc c\u00fcmlesiyle, evrensel ve b\u00f6lgesel \u00f6l\u00e7ekli uluslararas\u0131 insan haklar\u0131 hukukunun kaynaklar\u0131n\u0131 olu\u015fturan s\u00f6zle\u015fmelerden taraf olduklar\u0131m\u0131z\u0131, denetim organlar\u0131n\u0131n kararlar\u0131n\u0131 da kapsayacak bi\u00e7imde ulusal d\u00fczenlemelere \u00fcst\u00fcn tutarak do\u011frudan, do\u011fruya uygulama y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc getirilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
7554 Say\u0131l\u0131 Kanunun 1.maddesi ile \u00c7evre Kanununda yap\u0131lan de\u011fi\u015fiklikten sonra yap\u0131lan bu y\u00f6netmelik de\u011fi\u015fikli\u011fiyle \u00c7ED kapsam d\u0131\u015f\u0131 olan projeler art\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, \u00c7ED s\u00fcre\u00e7leri etkisiz hale getirilmi\u015ftir. Bu nedenle y\u00f6netmelik de\u011fi\u015fikli\u011fi, Anayasan\u0131n 17 ve 56. Maddesi ile Anayasan\u0131n 90. maddesi ile anayasa ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 dahi ileri s\u00fcr\u00fclemeyecek uluslararas\u0131 \u00e7evre koruma s\u00f6zle\u015fmelerine ayk\u0131r\u0131l\u0131k olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n EGE\u00c7EP HUKUK KURULU<\/strong><\/p>\n\n\n\n\u0130leti\u015fim<\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\nAv.Arif Ali CANGI<\/strong><\/p>\n\n\n\narifalicangi@gmail.com<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n +90 532 3634398<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"EGE\u00c7EP Hukuk Kurulu, 5 Mart 2026 tarihli Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mlanan \u00c7evresel Etki De\u011ferlendirmesi (\u00c7ED) Y\u00f6netmeli\u011fi de\u011fi\u015fikliklerini kapsaml\u0131 bi\u00e7imde inceledi.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":786,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_container_layout":"default_layout","colormag_page_sidebar_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[3,6],"tags":[59],"class_list":["post-785","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-basin-aciklamalari","category-duyurular","tag-ced"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/egecep.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/785","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/egecep.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/egecep.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/egecep.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/egecep.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=785"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/egecep.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/785\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":787,"href":"https:\/\/egecep.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/785\/revisions\/787"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/egecep.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/786"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/egecep.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=785"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/egecep.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=785"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/egecep.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=785"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}