KARABURUN YARIMADASI’NIN TEK DOĞAL SULAK ALANI İRİS GÖLÜNÜ KURUTACAK KANALA CEZA

Karaburun Yarımadası’nın tek doğal sulak alanı olan İris Gölü’nün kurutulması amacıyla açılan kanallar ile ilgili görülen kamu davasında karar çıktı!…

1.Derece Sit alanı içerisinde kalan İzmir İli, Karaburun ilçesi, Küçükbahçe Mahallesi 563,564,565 ve 566 numaralı parseller üzerinde bulunan İris Gölü’nü kurutma amaçlı kanal açılmasıyla ilgili olarak 30.12.2019 tarihli T.C. Çevre Sehircilik ve İklim Degisikliği İl Müdürlüğü’nün suç duyurusu ile soruşturma başlatılmış ve 06.07.2020 tarih 2019/850 soruşturma numaralı Cumhuriyet Başsavcılığı İddanamesi hazırlanarak Kamu Davası açılmıştı. Karaburun Asliye Ceza Mahkemesi 2023/265 Esas’ta görülen davanın 13.05.2026 tarihli duruşmasında karar çıktı.

Karar’da “…1. Derece doğal sit alanı içinde kalan gölün içerisinde sazlıkların ve suların mevcut olduğu, bazı noktalarda suların çekilmiş olduğu, gölün bir noktasının iş makinesi benzeri bir araç ile bir hat şeklinde kanal gibi açılmış olduğu, açılan kanalın içerisinde belli bir seviyede su olduğu, etrafında toprak yığınlarının bulunduğu, kazılan yerin bir noktaya yoğunlaşmadan çukur şeklinde kazılmadığı, bir hat şeklinde uzunlamasına açıldığı, toplanan tüm delillere ve tüm dosya kapsamına göre sanıkların organik tarımda kullanmak amacıyla 1. Derecede doğal sit alanı olan İris gölünde inşai ve fiziki müdahalede bulunarak üzerlerine atılı suçu işledikleri, alınan bilirkişi raporuna göre de geri dönüşümü mümkün olmayan bir zarara neden olduğu ve yargılama sürecinde suça konu yapıları kaldırma, araziyi doğal haline çevirme hususlarında bir eylemde bulunmadığı tüm dosya kapsamından anlaşılmakla, Sanık Serdar Ahmet ESER ve Berat GÜLCAN hakkında 2863 sayılı kanunun 65/1 maddesi gereğince suçun işleniş biçimi, suçun işlendiği zaman ve yer, suç konusunun önem ve değeri, amaç ve saiki göz önüne alınarak takdiren alt sınırdan olmak üzere AYRI AYRI 1 Yıl 8 Ay HAPİS VE 200 TL ADLİ PARA CEZASI İLE CEZALANDIRILMASINA KARAR VERİLDİ…” denildi.

Karaburun Asliye Ceza Mahkemesi 2023/265 Esas No’lu dosya’da görülen davada 09.10.2025 tarihinde İris Gölü’nde bilirkişi incelemesi yapılmış, mahkemeye sunulan 24.11.2025 tarihli Bilirkişi İnceleme Raporu’nda;

“..İRİS GÖLÜ’nün KADİM ZAMANLARDA OLUŞMUŞ bir göl olduğu, GÖLÜ KURUTMA amaçlı yapılan çalışmanın İzmir 1. Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kurulunun 07.05.1992 tarih ve 3683 sayılı kararı doğrultusunda 1. Derece Doğal Sit Alanı içinde kaldığı, gölün kısmen kuruduğu, bu sebeple göl ve etrafında oluşan doğal habitatın DOĞAL FORMUNA ZARAR VERİLDİĞİ, OLUŞAN ZARARIN GİDERİLMESİNİN UZUN YILLAR SÜRECEĞİ, 2019 yılında açılan kanalın kapatılmasının faydalı ancak yetersiz olduğu, ani aşırı debili yağışlarla gölün suyunun tekrar boşalma ihtimali olduğu ve acilen rehabilitasyon çalışmasının yapılmasının önem taşıdığı ..” belirtilmişti.

Konuya ilişkin Karaburun Sivil İnisiyatif’ten yapılan açıklamada;

“…Karaburun Yarımadası’nın tek doğal sulak alanı olan İris Gölü’nün suyunu boşaltmak amacıyla 70’li yılların sonunda kanalların açıldığı ve gölün kurutulmaya çalışıldığı, kadastral parselasyon yapılarak özel mülkiyete geçirildiği, benzer girişimlerin aralıklı olarak yapıldığı biliniyor.

2019 yılında, gölün ekolojik karakterini olumsuz yönde etkileyen göl kurutma girişiminin basında geniş bir şekilde yer alması sonucu T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Tabiat Varlıklarını Koruma (TVK) Bölge Komisyonu 20.12.2019 tarihinde toplanarak İris Gölü ile ilgili bir dizi karar almış, 2020 yılında ise İzmir Valiliği Mahalli Çevre Kurulu tarafından konunun uzmanlarından oluşan bir komisyon oluşturulmuştu.

2019’dan 2026 yılına kadar geçen süre içinde Karaburun Sivil İnisiyatif ve Karaburun Yerel Fok Komitesi olarak İris Gölü’nde gözlem, kayıt ve belgeleme çalışmalarını sürdürüyoruz. İlgili kurumlarla yürüttüğümüz iletişimler ve Sulak Alan Envanterine de işlenen İris Gölü için hazırlamış olduğumuz teknik raporun tescil çalışmalarına ışık tutacağına olan inancıyla konunun Mahalli Sulak Alan Komisyonu gündemine alınmasını ve İris için Mahalli Sulak Alan Tescil kararının bir an önce verilmesini bekliyoruz.

Ülkemizde pek çok tatlı su gölünün kuruduğu bu dönemde, İris vb. küçük göllerin varlığını sürdürmesi hem bölgemiz hem de yaban hayatı açısından büyük önem taşımaktadır. İris Gölü ve çevresi önemli kuş türlerinin üreme, konaklama ve barınma alanıdır.

Önümüzdeki süreçte İris Gölü’nün yeniden canlanması kurumlar arasındaki iletişim, kararlılık ve uygulama ile önem kazanacaktır. İris için Mahalli Sulak Alan tescil kararı, İris’e insan eliyle geçmişte yapılmış olan suçların bir daha yaşanmaması adına önemli işlev görecektir. İnsan yaşamı, doğal hayatın korunması ile güçlenir. Doğal alanların korunması sağlıklı ve dengeli bir yaşam adına işlev taşır…” denildi.

Ne Olmuştu ?

Yarımada’nın tek doğal sulak alanı olan İris Gölü’nün 70’li yılların sonunda suyunun kanallar açılarak kurutulmaya çalışıldığı, kadastral parselasyon yapılarak özel mülkiyete geçirildiği ve ancak zaman içinde gölün kendini yeniden toparladığı bilinmektedir. İris Gölü’nü kurutmak amaçlı açılan kanallar 1999 yılı topografik haritalarında görülmektedir. Bu bilgiler Göl suyunun birkaç kez bu amaçla boşaltıldığını göstermektedir. Benzer bir girişim parsel sahipleri tarafından 2019 yılında tekrarlanmış ve konu ile ilgili kamu davası açılmıştı.

2019 yılında, yerel platformlar ortaklığında hazırlanan İris Gölü ile ilgili yapılmış bilimsel çalışma ve gözlemlerin derlendiği bir rapor ilgili kurumlarla paylaşılmıştı. İris’teki bu gelişmeler basında geniş bir şekilde yer almış ve T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Tabiat Varlıklarını Koruma (TVK) Bölge Komisyonu 20.12.2019 tarihinde toplanarak İris Gölü ile ilgili bir dizi karar almıştı. Kanalların ivedilikle kapatılmasını kararlaştıran komisyon, Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 9. ve 65. Maddeleri kapsamında yetkili Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına, Karaburun Kaymakamlığı ve Karaburun Belediye Başkanlığı’nca alanın eski haline getirilmesine oy birliğiyle karar vermişti. 12.02.2020’de ise İris Gölü’nü kurutmak için açılan kanalın ağzı Karaburun Belediyesi tarafından kapatılmıştı. 10.03.2020 tarihli ve 320/2020/01 sayılı İzmir Valiliği Mahalli Çevre Kurulu toplantısında ise İris Gölü ile ilgili konunun uzmanlarından oluşan bir komisyon oluşturulması kararı alınmıştı.

24.11.2020 tarihinde DSİ 2. Bölge Müdürlüğü organizesinde içinde İris Komisyonu üyesi kurumlarla birlikte İris Gölü’nü Kıyı Kenar Çizgisi tespiti çalışmaları için alanın tabii ve suni göller tanımına giren alanlardan olup olmadığına yönelik saha ziyareti yapılmıştı.

İris Gölü saha çalışmasında;

1) İris Gölü’nün doğal ve tabii göl olduğu,

2) DSİ 2.Bölge Müdürlüğü tarafından kıyı çizgisi ve haritalama tespit çalışmalarının yapılması gerektiği,

3) Göl’ün mahalli sulak alan vasfının tespiti için Tarım ve Orman 4. Bölge Müdürlüğü’ne görüş sorulması, hususları karara bağlanarak tutanak tutulmuştu.

2021 yılında ise DSİ tarafından kıyı kenar çizgisi ve su stok tesbit işlemleri tamamlanmıştı.

2019’dan bugüne süreci takip ederek, bölgede gözlem ve belgeleme çalışmalarını yürüterek İris’i gündemde tutan Karaburun Sivil İnisiyatif ve Karaburun Yerel Fok Komitesi, Türkiye Sulak Alan Envanterine de işlenen İris Gölü için hazırlamış olduğu Teknik Raporu 10.03.2025 tarihinde T.C Tarım ve Orman Bakanlığı T.C. Doğa Koruma ve Milli Parklar İzmir İl Müdürlüğü’ne göndermişti. Raporun, tescil çalışmalarına ışık tutacağına olan inancıyla konunun Mahalli Sulak Alan Komisyonu gündemine alınmasını ve İris Gölü için sulak alan tescil sürecinin başlatılarak, plânlama, projelendirme, uygulama, bakım, kontrol, denetim vb. çalışmaların hızlandırılmasını istemişti.

2019’dan 2026 yılına kadar alanda yapılan gözlem çalışmalarında kapatılan kanallarda su sızmasının olduğu saptanmış durumdadır. Ayrıca, İris’te kaçak su kullanımı ve yoğun otlatma baskısı devam etmektedir.